Chuyện làng văn nghệ

*Lời thưa: Trưa qua (21-3) nhà thơ Phạm Khải Thư ký tòa soạn báo Văn nghệ Công an bất ngờ gọi điện thoại bảo” VNCA số này in bài viết của Nguyễn Tam Mỹ kể giai thoại in tập thơ đầu tay của ông đấy”! Thế là mình gọi ngay Nguyễn Tam Mỹ (hội viên Hội Nhà văn  Biên tập viên báo Quảng Nam) hỏi sự tình. Hắn cười khơ khớ nói “Bọn làm báo là nhanh nhạy vậy đó anh ơi nghe thoáng là “chộp” ngay! Không những một bài mà gửi luôn cho anh cả bài in trên báo Quảng Nam vừa rồi nữa”!... Thế là tôi được tác giả mail về 2 bài báo nhỏ. Xin cho luôn vào đây để lưu giữ kỷ niệm bạn bè.

NGUYỄN TAM MỸ

Nhà thơ “cơm gói trong mo”...

Cách đây chừng vài chục năm nhà thơ Tạ Văn Sỹ được Tỉnh đoàn Gia Lai - Kon Tum mời tham gia sáng tác văn học về đề tài tuổi trẻ địa phương góp phần xây dựng quê hương. Quanh năm suốt tháng “bán mặt cho đất bán lưng cho trời” nơi nương rẫy ít tiếp xúc nơi đông người nên khi dự cuộc gặp mặt Tạ Văn Sỹ thấy ai cũng “lạ hoắc”! Lúc người chủ trì giới thiệu đến nhà thơ ông Vũ Trọng Kim - Bí thư Tỉnh đoàn - ngồi đối diện đứng dậy chìa tay ra bắt làm Tạ Văn Sỹ hoảng quá vội… giật mình!

Có phải vì “ấn tượng” cái sự vụng về đó mà sau này nhà thơ được ông Vũ Trọng Kim quý trọng kết thân. Hễ mỗi lần “hạ sơn” xuống phố Tạ Văn Sỹ lại đến nhà ông Vũ Trọng Kim thăm chơi. Tất nhiên ngoài việc lo chu đáo chỗ ăn chỗ ở chủ nhà còn lo  cả rượu bia thuốc lá để đãi đằng. Khi ông Vũ Trọng Kim chuyển về làm Bí thư Huyện ủy Sa Thầy một huyện biên giới giáp Kampuchia cuối tuần Tạ Văn Sỹ lọc cọc đạp chiếc xe đạp cà tàng vượt 30 cây số đường đèo dốc thăm chơi ông bạn làm quan “tra tấn” thâu đêm suốt sáng bằng... thơ!

Năm 1992 ông Vũ Trọng Kim được điều ra Hà Nội làm Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn. Trước khi rời Tây Nguyên ông Vũ Trọng Kim mời nhà thơ Tạ Văn Sỹ đến chơi nhà để chia tay. Ngẫu hứng tại chỗ ông Vũ Trọng Kim tặng Tạ Văn Sỹ một món quà bất ngờ mà nhà thơ nhớ mãi không quên đó là... một bài thơ! Nguyên văn bài thơ như sau:

Chào nhà thơ

      * Tặng Tạ Văn Sỹ

Gặp nhà thơ tôi ngỡ nhà nông

Gặp nhà nông - quả thật nhà thơ!

Cuộc đời ơi bao chuyện bất ngờ

Trí tuệ ẩn bao giờ cũng lớn

Ai cũng muốn lớn mà không lớn

Cái bóng to chưa chắc hình to

Hỡi nhà thơ cơm gói trong mo

Như hạt gạo nuôi đời no ấm mãi.

      Vũ Trọng Kim

(Kon Tum 9-5-1992)

Bản viết tay ấy bây giờ Tạ Văn Sỹ vẫn còn trân trọng lưu giữ.

Thời gian sau thấy Tạ Văn Sỹ làm nhiều thơ và có nhiều bài mình yêu thích nhưng vì nhà nghèo quá lại không quen biết đâu cả nên ông Kim bảo Sỹ đưa bản thảo cho ông mang ra Hà Nội lo in ấn giúp. Thế là tập thơ đầu tay “Những câu thơ mặt đất” của Tạ Văn Sỹ được ra mắt năm 1997 ở nhà xuất bản Văn hóa thông tin lúc tác giả đã 42 tuổi. Khi nhận được sách do Bưu điện đưa về Kon Tum Tạ Văn Sỹ mừng vui ngỡ ngàng trước “đứa con đầu đời” hý hoáy viết thư gửi về số 60 – Bà Triệu – Hà Nội cám ơn ông Vũ Trọng Kim. (Tập thơ ấy năm 2001 được nhà xuất bản Quân đội nhân dân in lại với tên “Mặt đất” – cũng do một Mạnh thường quân khác giúp đỡ tái bản vì người ấy cũng thích thơ Sỹ!).

Tạ Văn Sỹ vốn có nhiều “biệt danh” do bạn bè và bạn đọc “ban tặng” để phản ánh nghề nghiệp mà ông từng trải qua. Nào là nhà thơ nương rẫy nhà thơ đào vàng nhà thơ phụ hồ nhà thơ xe ôm... Bây giờ Tạ Văn Sỹ lại được một ông… Ủy viên Trung ương Đảng tặng cho cái “hiệu”... “nhà thơ cơm gói trong mo”! - Vì tính đến khi gặp gỡ và chơi thân với Vũ Trọng Kim thì Tạ Văn Sỹ đã có “thâm niên” 17 năm ruộng rẫy ngày ngày quảy túm “cơm gói nước bầu” lên nương!

Nguyễn Tam Mỹ

(Văn nghệ Công an số ra ngày 20-3-2011)

 

NGUYỄN TAM MỸ

Nhà thơ Tạ văn sỹ: “Thơ mình bật lên từ cảm xúc chân thật...”

Chuông điện thoại bàn khách sạn reo vang. Khuya rồi ai gọi điện thế nhỉ! Đang ngái ngủ nhưng tôi vẫn quờ tay nhấc ống nghe. Bên kia đầu dây giọng đàn ông cười nói: “Tạ Văn Sỹ đây! Ngủ chưa? Nếu chưa đi thang máy lên phòng 603 tào lao chuyện đời cho vui! Mai chúng ta lại xa Hà Nội rồi...”. “Ok! Chuẩn bị trà thuốc đi! Em sẽ lên ngay...”. Tôi bảo. Mấy ngày qua tuy ở chung khách sạn nhưng tôi không dễ gì gặp “nhà thơ xe ôm” Tạ Văn Sỹ. Bởi anh có khách liên miên...

-Có trà thuốc không?

-Có cả cuộc hàn huyên bất đắc dĩ nữa đây!

Phòng 603 khách sạn Bàn Cờ - Hà Nội. Nhà thơ Hương Đình bảo: Tạ Văn Sỹ xấu trai ăn mặc trông bụi bặm nhưng không hiểu sao lại có quá nhiều bạn gái! Sáng em này. Trưa em nọ. Tối em kia tìm thăm! Mà em nào cũng xinh đẹp cũng học hành tử tế cũng công ăn việc làm ngon ơ...

-Lắm mối tối nằm không! - Tạ Văn Sỹ cười ha ha - Mai xa Hà Nội rồi nên tối nay chẳng có em nào tới thăm chơi nữa cả! Rảnh rỗi tán gẫu cho vui! Thức một đêm với Hà Nội được chứ?

-Tất nhiên!

Trò chuyện bao đồng cuối cùng lại rơi vào cái vòng lẩn quẩn văn chương.

-Mình sinh năm 1955. Quê Tây Sơn - Bình Định. Năm 1965 theo gia đình lên định cư ở Kon Tum từ bấy đến nay. Và mảnh đất cực bắc Tây Nguyên ấy là quê hương thứ hai của mình. Yêu thơ tập tành làm thơ từ thuở mười ba mười bốn... Trước 1975 đã có thơ đăng ở nhiều báo chí Sài Gòn bắt đầu từ năm 1970 với bài thơ đầu tiên được in trên tờ Phổ thông bán nguyệt san do Nguyễn Vỹ làm chủ bút. Thơ đem lại cho mình bao niềm vui. Thơ cũng mang lại cho mình không ít nỗi buồn. Thơ khiến cho cuộc đời mình bao phen lận đận... Hết làm nghề chặt củi đốt than nông tang nương rẫy lại chuyển sang đào đãi vàng sa khoáng hết phụ hồ lại làm nghề xe ôm...

-Và nhờ làm nghề “thợ đụng” mà anh mới có điều kiện tiếp xúc với nhiều hạng người nhiều sự kiện xã hội nếm trải lắm buồn vui nên có vốn sống dồi dào và thấu hiểu nhân tình thế thái... Nhưng tại sao thơ lại khiến cho cuộc đời anh chịu bao phen lận đận?

-Năm 1972 chính quyền Sài gòn đôn quân bắt lính mình “dính đòn” nên bảo ông già làm lại giấy khai sinh trốn Kon Tum về trú ở Plei Ku để học tiếp tục trung học đệ nhị cấp. Lúc bấy giờ phong trào học sinh - sinh viên lên mạnh ở Plei Ku anh em ra tập san nội bộ của trường. Mình tham gia bài thơ lên án cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn. Thế là bị nhà trường đuổi học. Sau ngày giải phóng mình học Trung học Sư phạm Gia Lai- Kon Tum. Bồ bịch lăng nhăng. Làm bài thơ “Nhớ người yêu cũ” tặng cô bạn gái đã chia tay. Bài thơ bị Ban giám hiệu nhà trường suy diễn quy chụp rằng “nhớ người yêu cũ” có phải là… “nhớ chế độ cũ”?! Và thế là… đuổi học! Vì thơ trước 1975 mình phải xếp bút nghiên. Vì thơ sau 1975 mình phải từ bỏ ước mơ trở thành anh giáo trẻ!...

-Có phải do nhiều va đập như vậy mà anh đã tự trào: “Rằng xưa có gã làm thơ/ Trời sinh nhầm phải ngày giờ không thiêng/ Nên đời gã lắm truân chuyên/ Bước danh thì trật bước duyên thì trầy” chăng? Tai nạn văn chương không làm anh chùn bước hay nghiệp dĩ trót mang mà anh “cái nết đánh chết không chừa”?

-Đúng là không thể chừa được nhưng lúc đầu cũng tởn! Sau chuyện bị đuổi học rồi đuổi dạy ấy mình quay về lấy vợ sinh con và làm đủ thứ để sinh tồn. Mình vẫn lặng lẽ làm thơ nhưng qua hai lần bị nạn mình khôn ra thơ đem đút hộc bàn không dám cho ai biết ngoài những bạn là nông dân tiều phu phu hồ cửu vạn xe ôm... Rồi đất nước đổi mới thông thoáng hơn anh em văn nghệ ở tỉnh gặp gỡ động viên việt lại gửi đăng trên các báo tạp chí... Rồi có người bạn thân bán nợ cho mình “con ngựa sắt” đời cũ làm kế sinh nhai. Mình trở thành anh xe ôm từ đấy...

-Đến nay anh xuất bản các tập thơ Mặt đất Cõi người Trời xaTùy khúc. Dẫu chưa đọc anh nhiều nhưng thấy thơ anh luôn trăn trở về phận người về nỗi đời về thế thái nhân tình với những triết lý nhân sinh... Đó là đề tài hay cũng là quan niệm về thơ của anh?

-Cả hai! Mình làm thơ về cuộc sống chung quanh về những con người bình dị về những vùng đất đã từng đến và đi… Tất nhiên trong thơ mình tình người tình yêu quê hương đất nước luôn hòa quyện với nhau cùng những trăn trở buồn vui... Đời mình quá bầm dập lao đao lại “ham lãng bạt phiêu bồng ruổi rong khắp núi cùng sông dặm trường… cộng với trái tim đa cảm nên mình có vốn hiểu biết nhiều là nhờ vào cái sự “tự học” ấy... Mình không đủ sức làm thơ cao siêu xa vời chỉ giản dị gần gũi với cuộc sống vì câu chữ của mình cứ bật lên từ những cảm xúc thật. Không có cảm xúc mình quyết không cố sắp chữ ghép vần để thành thơ. Bởi đó là của giả mình tin sớm muộn gì bạn đọc cũng sẽ nhận ra ngay...

-Mấy ngày ở đây với nhau có lẽ anh là người “bận bịu” nhất. Lúc nào cũng có bạn bè ghé thăm. Đặc biệt là cánh bạn gái. Tò mò một chút anh quen với họ do đâu? Bởi “đất làm ăn” của anh ở tận Kon Tum kia mà?

-Tất cả là do qua thơ qua mạng internet và qua những lần tình cờ gặp gỡ - Tạ Văn Sỹ cười ha ha - Mình không có dáng vẻ của một anh nhà thơ. Nhưng các bạn gái đáng yêu của mình vì yêu thơ và có lẽ yêu luôn cái con người lấm láp phong trần của mình hay sao ấy. Chỉ đơn giản vậy “ai cũng hiểu” chỉ Hương Đình Nguyễn Tam Mỹ... là không chịu hiểu ra!

Tạ Văn Sỹ lại cười ha ha. Bất chợt điện thoại của anh đổ chuông. Ai vậy? Lại một “em” nào đó ở Hà Đông hẹn sáng mai cà phê chia tay. Rồi bất chợt có tiếng gõ cửa phòng. Một anh trung úy công an ở tận huyện Mường Khương – Lao Cai về Hà Nội công tác và một anh thiếu tá bác sĩ quân y ở Học viện Quốc phòng biết Tạ Văn Sỹ đi dự Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VIII nên tìm thăm “chàng thi sĩ xe ôm”... Quả Tạ Văn Sỹ là một người quảng giao! Thảo nào…

 Nguyễn Tam Mỹ

(Báo Quảng Nam cuối tuần)

Hà Thanh

Cám ơn

Dạ qua nhà anh Sỹ xin cảm ơn anh Dũng. Chúc vui khỏe.

tranvietdung

đính chính

Bạn Hà Thanh

Đó là bài CHIM KÊU BÊN NHÀ NGƯỜI CŨ CỦA Đoàn Vị Thượng:

Thương con chim cũ
Hót mãi bên hè
Gã tình nhân mới
Biết gì mà nghe?

tavansy

Trả lời

Cám ơn nữ sĩ Khánh Mai. Hôm đi Nha Trang mà không gặp được ai tiếc!

Lê Khánh Mai

Chúc mừng tác giả và nhân vật của bài viết

Hà Thanh

Thật ngại quá nhớ rất nhiều thơ anh mà lại nhắc một bài không phải của anh. Bao nhiêu năm nay cứ đinh ninh là bài ấy của anh. Anh thông cảm cho HT nhé. Chúc anh luôn vui khỏe.

tavansy

Trả lời

Cám ơn bạn Hà Thanh đã ghé thăm tôi. Đoạn thơ bạn trích không phải của tôi đâu bạn ạ. Thơ hay quá tôi cũng đã có biết từ lâu nhưng vì lâu quá nên cũng không còn nhớ của ai nữa! Chúc bạn vui khỏe.

Hà Thanh

thơ cũ

Bài thơ được giải trên báo ÁO TRẮNG cách đây nhiều năm
Con chim vườn cũ
Hót mãi sau hè
Gã tình nhân mới
Biết gì mà nghe
Là của anh đúng không anh? Chúc anh khỏe và luôn có bài hay.

Y Việt Sa

Chú ơi đọc bài viết Nhà thơ "cơm gói trong mo" cháu thấy thú vị quá. Càng lúc càng quý chú hơn. ^_^
Chú thật là hạnh phúc vì có biết bao nhiêu là bạn bè gần xa quý mến!

thao

chào anh Sỹ

Vào nhà anh đọc " nhà thơ cơm gói trong mơ".
của Nguyễn Tam Mỹ rất thú vị và càng quý anh.

Em thích nhất"

"Rằng xưa có gã làm thơ
Trời sinh nhầm phải ngày giờ không thiêng
Nên đời gã lắm truân chuyên
Bước danh thì trật bước duyên thì trầy"

Cám ơn anh và nhà văn Nguyễn Tam Mỹ.