GÃ XE ÔM TÀI HOA Ở KON TUM

 

*Lời thưa: Anh bạn nhà văn Phùng Phương Quý ở Phù Ninh - Phú Thọ vừa gọi điện thoại bảo sắp trên đường vô Nam nếu tính toán được thì có thể sẽ ghé qua Kon Tum thăm tôi. Sực nhớ cách đây 7 8 năm anh có bài viết về mình cũng hay hay in trên Phụ san Thơ. Thế là lục lại chồng báo cũ đưa ra đây khoe với mọi người kẻo nay mai gặp nhau bạn trách rằng mình đã... quên!

 

          Ngã tư đường Trường Chinh - Trần Phú thị xã Kon Tum có một gã chở xe ôm người đen như củ tam thất thường ngồi trầm ngâm trên yên xe máy. Chiếc xe máy Trung Quốc trông cũng lam lũ như gã yếm và đèn xi-nhan sứt sẹo. Chiếc túi giả da để giữa khung xe đầy căng bên trong là mấy tập thơ vài tờ báo và giấy viết. Gã không tranh giành khách cũng không chèo kéo ai gọi thì đi không thì ngồi đọc báo hoặc ngẫm ngợi làm thơ. Tên khai sinh và cả bút danh khi làm thơ của gã là Tạ Văn Sỹ nhưng chúng tôi gọi gã là TAVAVY nghe có vẻ như tên người Nhật! 

Nhà thơ xe ôm và xe ôm thơ

          Gã là nhà thơ có tài của Kon Tum hành nghề xe ôm để nuôi vợ con và nuôi thơ. Ba năm nay quen biết rồi thân thiết tôi cứ tưởng đã yêu mến gã từ kiếp nào rồi. Lần này tôi ngạc nhiên khi thấy gã xuất hiện ở thành phố Việt Trì quần áo nhàu nhĩ và chiếc xe máy sứt sẹo y chang hồi đầu năm gặp gã ở thị xã Kon Tum. Giữa khung xe vẫn là chiếc túi giả da căng phồng. Cam đoan trong ấy chỉ có một bộ quần áo còn thì toàn là sách. Gã đi cả ngàn cây số ra đây bằng xe máy để dự trại sáng tác ở Tam Đảo. Gã chỉ một anh bạn gày gò tóc dài hoe vàng ngồi ủ rũ đằng sau: -"Đây là hoạ sĩ Kh. bạn nối khố. Hắn chưa biết Đền Hùng nên đòi Sỹ đưa đi cùng. Mới gặp cơn mưa mà đã xùi lơ như gà gặp nước"! Còn Sỹ thì nhẵn túi! May ra Hà Nội lĩnh được ba triệu tiền thưởng giải ba thơ lục bát ở toà soạn báo Văn nghệ. Nhưng gã không gặp may. Lên tới Việt Trì xe bị nổ xăm vừa thay xong đi đến Đền Hùng thì tịt máy không chịu nổ nữa. -"Thứ nhất là hỏng bu-gi..."! Vừa đọc xong câu thơ tếu táo thì phát hiện xe chết bu-gi và cục bán dẫn thật. Hai hôm sau bộ nhông xích kẽo kẹt đình công phải thay bộ mới. Thế là chiếc xe ngốn đứt hơn sáu trăm ngàn vẫn còn thừa tiền đi chơi khắp xứ Bắc!

          Tạ Văn Sỹ được các bậc "tiên chỉ" trong làng thơ đánh giá là một cây bút có triển vọng ở Tây Nguyên. Lần dự trại sáng tác văn học ở Hà Nội tôi ngạc nhiên khi thấy gã Tây Nguyên đen cháy được giới văn nghệ sĩ Hà Nội quan tâm đến thế. Kể cả nhà thơ Hữu Thỉnh nhà thơ Vũ Quần Phương nhà thơ Trúc Thông... khi đến thăm trại sáng tác đều hỏi thăm có Tạ Văn Sỹ ở Kon Tum ra không? Lại còn tay bắt mặt mừng hỏi gã chạy xe ôm và làm thơ thế nào? Trước kia tôi cứ tưởng tượng ra cảnh TAVASY chạy xe ôm lách vèo vèo theo xe đò giành khách. Đến tháng Tư vừa rồi đi Kon Tum mới tận mắt trông thấy gã ngồi im lìm bên ngã tư đường Trường Chinh - Trần Phú. Gã chạy xe ôm để nuôi con ăn học và để nuôi cả thơ nữa. Sở dĩ gã chọn địa điểm ấy là vì gần đại lý bưu điện Minh Thành gã nhờ số điện thoại của đại lý hàng ngày ngồi hóng hớt xem có ai trong đám bạn bè cả nước gọi điện đến. Ông chủ đại lý người Hà Tĩnh cũng rất yêu văn học và quý trọng tài thơ của Sỹ nên rất nhiệt tình với gã. Tôi biết được điều này vì mỗi lần gọi điện vào qua Minh Thành là thấy ông xởi lởi vui vẻ đi gọi Sỹ ngay.

          Chạy xe ôm để nuôi con ăn học thành người đó là cái công lớn nhất trong trăm ngàn cái... tội không tên của gã! Cô con gái lớn đã tốt nghiệp đại học Sư phạm ra dạy học mấy năm nay. Hai cậu kế sau cũng một đại học một cao đẳng đều theo nghề sư phạm mà cha chúng bỏ dở. Hai cậu nhỏ tiếp theo đang học cấp phổ thông. Trời phú cho con của Sỹ tính thông minh lanh lợi học hành thi cử cứ như đi chơi. Nếu phải chật vật lo lót "mua chữ" như con một số nhà lắm tiền khác chắc cha con gã kéo nhau lên núi làm rẫy hết cả rồi! Tưởng mất nghề dạy học Sỹ buông xuôi nhưng xem ra gã đã thực hiện việc gửi gắm ước mơ cao đẹp được làm thầy cho các con. Gã vừa chạy xe vừa chiêm nghiệm cuộc đời và gửi vào những bài thơ. Bởi vậy thơ gã nhiều triết lý giàu tình người. Bài thơ nào cũng như lọc ra từ mồ hôi nước mắt từ những khao khát cháy bỏng không thành của tác giả. Tạ Văn Sỹ viết nhiều thơ tình những bài thơ tình vật vã đa mang. Bây giờ thơ của gã được rất nhiều bạn đọc trong nước biết đến và yêu mến. Ba năm nay tôi cũng trở thành bạn thân của gã yêu gã cháy lòng. Đứng bên gã những người làm thơ "làng nhàng" như tôi cảm thấy bé nhỏ và vụng dại đáng thương!

"Đã mang lấy nghiệp vào thân"...

          Ngay từ hồi còn là cậu học sinh mười lăm tuổi Tạ Văn Sỹ đã có thơ in trên các báo Sài Gòn cũ và được nhiều người yêu thích nhất là lớp thanh niên học sinh. Thời ấy nhìn người ngắm cảnh rồi cảm xúc thành thơ. Chủ yếu thơ Sỹ lúc này là thơ tình. Lúc ấy chẳng ai biết chàng thi sĩ trẻ có theo nghiệp thơ đến cuối đời không? Nhưng sau ngày giải phóng Miền Nam thì "nghiệp thơ" đã giáng cho "nghiệp đời" của gã một đòn chí tử. Chả là năm 1976 Sỹ theo học trường Trung cấp Sư phạm Gia Lai - Kon Tum cùng các bạn. Học giỏi thông minh Sỹ là một trong 5 giáo sinh khá nhất của trường đã từng được chọn lên đọc báo cáo kinh nghiệm học tập trước các quan chức hàng tỉnh. Gần hết khoá một bài thơ tình mới sáng tác của Sỹ được chuyền tay trong số bạn thân rồi không hiểu sao lại đến nằm trên bàn của Ban Giám hiệu nhà trường. Đó là bài thơ tình "định mệnh" của gã. Bởi nó có tên là "Nhớ người yêu cũ". Vừa mới giải phóng xong lại kêu "nhớ người yêu cũ"! Có phải là nhớ chế độ cũ không? Khổ thế! Cái kiểu suy luận quy chụp ấu trĩ một thời ấy đã làm thui chột một mầm măng khoẻ mạnh của ngành giáo dục. Ra trường không được phân công đi dạy thế là tịt luôn gã quên hẳn nghề dạy học.

          Thất chí gã lên núi với con rựa cái cuốc phát rẫy trồng mì trỉa bắp ngược xuôi làm ăn đến quên mình. Mưa nắng và sương gió Tây Nguyên nhuộm đen chàng trai Bình Định vốn dĩ đã có sẵn nước da không được mấy sáng sủa cho lắm! Trong cái vỏ ngoài đen sạm chắc lẳn như cây gỗ giữa đại ngàn là một hồn thơ xanh mướt. Tới khi có chút đỉnh tiền Sỹ nghĩ ra cách kiếm chiếc xe cọc cạch chạy xe ôm. Có vẻ gã tâm đắc với nghề này. Gió sương mưa nắng đối với gã là chuyện vặt. Chạy xe ôm cũng kiếm được tiền lại được đi đây đó hợp với tính năng động của kẻ tìm tứ cho thơ. Cái dở và cũng là cái hay của gã là hay say rượu và dại gái. Gã có thể ngồi uống rượu thâu đêm hết ngày nếu có bè bạn. Gã biện bạch cho cái tật này của mình như thế này: -"Hồn ta đẹp thế này/ Sao đời nhiều xảo trá/ Không lẽ chỉ tìm say/ Mới thấy mình cao cả?". Đến chơi nhà bạn câu đầu tiên gã hỏi "Có xị rượu nào không"! Có cái lạ càng uống say gã càng đọc thơ hay giọng sang sảng đọc cho tới khi say "quắt cần câu"!

          Gã xe ôm tài hoa được rất nhiều cô gái mê thơ rồi mê luôn gã thi sĩ đen như... Trương Chi! Có một cô dòng dõi Tôn Nữ ở Huế vì yêu thơ Tạ Văn Sỹ nên đánh đường vào tận Tây Nguyên tìm tác giả. Đến khi tìm được rồi thì kêu trời: -"Ông lừa tui chớ! Tạ Văn Sỹ mà như vậy sao?"! Cuối năm ngoái mãi tung tăng bạn bè xe ôm cũng kẹt tiền gã tính viết thơ lục bát gửi báo Văn nghệ Trẻ dự thi nhằm kiếm tí tiền nhuận bút xài Tết. Gửi bốn bài được in ba. Cầm tờ báo trên tay đã hí hửng sắp có tí tiền còm. Bỗng một cô nàng quen biết người quê Nam Định đang học viết văn ngoài Hà Nội viết thư cho Sỹ than vãn rằng đời sinh viên nghèo quá không có tiền về Tết. Gã nổi máu hiệp sĩ liền viết giấy uỷ quyền lĩnh nhuận bút gửi ra cho nàng với lời ghi tặng luôn em lấy tiền về xe thăm u!

     Từ "Mặt đất" đến "Cõi người"

          Tạ Văn Sỹ làm thơ từ rất sớm và cũng được nhiều người yêu mến tài thơ từ ba chục năm nay. Hàng trăm bài thơ đã đăng tải trên các tờ báo tạp chí ở Trung ương và địa phương. Nhưng rõ ràng là "Cơm áo không đùa với khách thơ "... Gã nghèo kiết xác vì lo cho năm cái tàu há mồm lấy tiền đâu mà in thơ! Tập thơ đầu "Mặt đất" được nhà xuất Quân đội Nhân dân phát hành năm 2001 đánh dấu gặt hái mùa thơ của gã. Cứ như lời tự bạch trong thơ của gã thì mặt đất bao dung là chỗ dựa suốt đời cho kẻ hàn sĩ để hồn thơ của gã vượt lên mọi bất hạnh mà bay bổng: -" Dẫu bay lên vũ trụ vô cùng/ Cũng từ mặt đất này làm bệ phóng". Những bài thơ đầy ý tưởng tài hoa của gã cũng đào bới từ cuộc đời đầy những cay đắng mà gã từng kể: -" Hồn tôi như địa chất/ Tầng tầng trầm tích xưa/ Suốt đời tôi khai quật/ Tìm nỗi buồn ban sơ".

             Mà cũng lạ! Một tâm hồn nhạy cảm thế mà lại rất "lì" với sự an bài của số phận. Gã cứ vô tư sống vui vẻ sống nhặt nhạnh mồ hôi nước mắt mà sống không kêu ca bi luỵ. Chiếc xe ôm với túi xách đầy chữ nghĩa rong ruổi khắp các nẻo đường Tây Nguyên nhặt từng đồng tiền lẻ và từng câu thơ thấm đẫm tình người. Khi mải vui với bạn ngả nghiêng bên ly rượu là quên cả trần thế. Lúc lơ mơ tỉnh dậy lại nghĩ đến thùng gạo vơi mấy đứa con đang chờ tiền học! Đó chính là điểm sáng le lói trong cái đầu ưa bay bổng gã tự nhắc mình: -"Cái khối sáng vĩnh hằng/ Trong đầu ta - ý thức".

             Năm này thấy Sỹ thông báo ra được tập thơ thứ hai. Tập "Cõi người" là kết quả sau 3 năm lang thang khắp trong Nam ngoài Bắc: Thăm thú Thủ đô viếng Tổ Đền Hùng chơi hồ Ba Bể ngắm biển Hạ Long lặn lội về thăm Nguyễn Bính Tú Xương ở Thành Nam than thở cảm thông cùng Thuý Kiều nhớ Hàn Mặc Tử... và tơ tưởng đôi bóng giai nhân! Rồi cảm xúc tình thân ái anh em sự ganh ghét đố kỵ của kẻ tiểu nhân... Gã nhận ra "Cõi người" mặc dù vẫn thái độ của người dè dặt: -"Có và không/ Nhiều và ít/ Giữa đám đông/ Mình im thít"! Tất cả gã gửi vào thơ...

             Đầu tháng 9 vừa qua gặp nhau ở Phú Thọ gã tặng tôi tập thơ Cõi người và khoe ra cái đơn xin vào Hội Nhà Văn Việt Nam. Ký giới thiệu là hai hội viên hai nhà thơ tầm cỡ. Quả là Hội Nhà Văn Việt Nam có con mắt xanh đã kết nạp gã vào Hội. Thế là gã xe ôm đã trở thành Nhà thơ chính hiệu.(*)                                                                      

Phùng Phương Quý

(Phú Thọ)

(*) Phụ san Thơ số 10 tháng 04-2004.

phuongquy

Nhớ lâu thế nhỉ! Tưởng lão vứt bài này vào sọt rác rồi. Mình đang ở Phú Thọ.