CHUYỆN “LẠ” VỀ NGỤC ĐĂK GLEI!

 

Kon Tum có 2 nhà ngục do thực dân Pháp lập nên nay đều là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia là ngục Kon Tum và ngục Đăk Glei. Ngục Kon Tum nổi tiếng từ năm 1937 qua thiên ký sự "Ngục Kon Tum" của Lê Văn Hiến một cựu tù ở đấy khiến dư luận quốc tế phải quan tâm. Còn ngục Đăk Glei thì gắn liền với một người nổi tiếng là nhà thơ Tố Hữu! Tại đây nhà thơ đã làm cú vượt ngục ngoạn mục để tiếp tục hoạt động cách mạng. Do vậy người Kon Tum vẫn quen gọi nơi này là ngục Tố Hữu. Thậm chí đoạn đường đèo dốc vào nhà Ngục cũng được gọi luôn là dốc Tố Hữu!

Không những Tố Hữu nơi đây còn giam cầm những nhân vật chủ chốt khác của cách mạng Việt Nam mà sau đó một số đã trở thành những cán bộ lãnh đạo cao cấp trong Chính phủ như Nguyễn Duy Trinh Chu Huy Mân Lê Văn Hiến Huỳnh Ngọc Huệ v.v...

Ngục Đăk Glei thuộc địa phận xã Đăk Choong huyện Đăk Glei tỉnh Kon Tum. Được Bộ Văn hóa công nhận là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia theo Quyết định số 2307/QD-BT ngày 30-12-1991. Năm 1994-1995 Di tích được Bộ rót kinh phí chống xuống cấp. Ngành Văn hóa - Thông tin Tỉnh dựng một tấm bia đá lớn ghi nội dung lịch sử nhà Ngục. Năm 2004 Bộ lại cấp gần 100 triệu đồng để tiếp tục chống xuống cấp. Tháng 4-2009 lại thêm gần 300 triệu nữa đổ về để đầu tư tôn tạo Ngục Đăk Glei.

Hình ảnh Ngục Đăk Glei được trang trọng in đi đăng lại trên nhiều sách báo như là biểu tượng cho tinh thần đấu tranh bất khuất kiên cường của các thế hệ cha anh cần noi gương học tập. Hằng năm Thanh niên trong tỉnh Huyện đoàn Đăk Glei đều tổ chức những chuyến "Về nguồn" thăm viếng sửa sang dâng hương hoa.

BIA DI TÍCH NGỤC ĐĂK GLEI

Thế nhưng... Nơi lâu nay được gọi là Ngục Đăk Glei ấy (vì được dựng bia Di tích) có phải là Ngục Đăk Glei thật không? Điều làm ngỡ ngàng những người quan tâm khi tiếp cận tài liệu tư liệu hồi ký của những người từng bị giam giữ ở đó và các nhân chứng khác thì hóa ra... không phải!

Lời kể của Tố Hữu với cán bộ Bảo tàng tỉnh Gia Lai - Kon Tum: -"Nhìn lên ngọn đồi gần đó trên đỉnh đồi có một ngôi nhà sau biết ra thì đó là đồn Đăk Glei. Ở lưng chừng sườn đồi có 3 dãy nhà dài đến nơi thì ra đó là trai giam xung quanh rào dây kẽm gai rất kỹ chỉ trừ một lối vừa vào vừa ra...". Trong hồi ký "Trở lại Kon Tum" của Lê Văn Hiến (Sở VH - TT Kon Tum 1993) mô tả: -"Trại giam chúng tôi làm bằng gỗ nứa lợp tranh chung quanh rào dây kẽm gai rất kỹ và cắm chông dày đặc. Trại khá rộng có thể chứa trăm rưởi người...". Từ mô tả trên liên hệ thêm mấy câu thơ trong bài "Tiếng hát đi đày" Tố Hữu viết lúc bị phát vãn đến đây: -"Đường lên Đăk Xút Đăk Pao/ Đèo leo ngọn thác cầu treo mặt ghềnh/ Đìu hiu mấy ải đồn canh..." thì đúng là khi Tố Hữu đến (1940) đã thấy có đồn (canh) ấy và một dãy lán trại rồi.

ĐỒN BINH PHÁP MÀ LÂU NAY VẪN CHO LÀ NGỤC (lúc chưa lợp mái che chống xuống cấp - In trong sách "Lịch sử Đảng bộ tỉnh Kon Tum" tập 1)

Cái nhà tường đá trên đỉnh đồi Chang Túc (ảnh) mà lâu nay được coi là Ngục Đăk Glei hóa ra lại là... đồn giặc Pháp! Tập "Hồ sơ khảo sát Di tích Lịch sử Ngục Đăk Glei" lập ngày 19-10-1991 ghi: -" Trên đỉnh đồi là một dãy nhà gồm 4 phòng hiện nay tường đá vẫn còn rất chắc phía trước cách 20m là một dãy nhà nhỏ hơn được ngăn làm đôi có một số người biết không chính xác nên nhầm tưởng khu này là nhà tù Đăk Glei nhưng thực chất đây là đồn Đăk Glei"! Và: -"Theo bác Lê Văn Hiến kể lại thì dãy nhà nhỏ phía trước một bên là bếp phần còn lại là bốt gác. Còn dãy nhà lớn phòng phía phải của dãy nhà là phòng vợ chồng tên đồn trưởng BêLiôNơ. Phòng thứ hai là nơi để tài liệu và làm việc của tên đồn trưởng. Phòng thứ ba là nơi tập trung tụi lính. Còn phòng thứ tư là nơi lính ở". Như vậy thì đích thực đây là Đồn chứ không phải Ngục!

Vậy tù chính trị ở đâu? -Đó là một cái Căng (camp) an trí! Pháp cho tù nhân an trí ở Căng để tiện việc làm đường 14. (Đường ban đầu qua khu vực này). Vì địa thế quá hiểm trở nên sau đó Pháp chuyển đường 14 sang hướng đi như bây giờ.

ĐỒN BINH PHÁP (đã lợp mái che chống xuống cấp và dựng Bia Di tích - Bia ở bên phải ảnh còn dãy nhà nhỏ bên trái ảnh là nhà bếp của Đồn)

"Hồ Sơ..." viết tiếp: -"Từ vị trí đồn Đăk Glei chúng tôi đi xuống phía Bắc của đồi Chang Túc đến lưng chừng đồi cách khu vực đồn khoảng 100m là một khu đất bằng phẳng rộng chừng 500m2 đây chính là vị trí Căng an trí nơi thực dân Pháp cầm cố những người chiến sĩ cách mạng... Theo lời kể của bác Lê Văn Hiến bác Tố Hữu và các đồng chí lão thành cách mạng khác thì khu Căng an trí thực dân Pháp dựng ba dãy nhà làm bằng tre gỗ lấy tại rừng trên lợp tranh xung quanh không có vách nhưng toàn bộ khu Căng an trí chúng rào dây kẽm gai rất kỹ chỉ trừ một cái cửa vừa vào vừa ra".

Đến đây đã rõ đồn Đăk Glei và Căng an trí. Vậy còn Ngục ở đâu? "Hồ sơ..." viết tiếp: -"Đi xuống phía suối Đăk Gla cách khu vực Căng an trí 100m là ngục Đăk Glei.

NGỤC ĐĂK GLEI THẬT (đã lợp mái che chống xuống cấp - không gắn Bia Di tích)
               Đồng chí Lê Văn Hiến kể rằng tháng 2-1942 đồng chí Tố Hữu vượt ngục sau khi đồng chí Tố Hữu và đồng chí Huỳnh Ngọc Huệ vượt ngục thực dân Pháp khủng bố anh em tù chính trị... không khai thác được gì chúng bèn dẫn một số tù chính trị xuống giam ở Đăk Tô chúng xúc tiến xây ngục Đăk Glei còn lại khoảng 40 người chính trị phạm chúng giam tại ngục Đăk Glei". Như vậy Ngục Đăk Glei được lập sau sự cố có người vượt thoát ở Căng an trí (tức Tố Hữu và Huỳnh Ngọc Huệ - 1942) nên Pháp muốn có chỗ giam giữ vững chắc hơn. (Nói Tố Hữu vượt ngục là vượt ngục tù từ Căng an trí chứ không phải từ nhà ngục!).

"Hồ sơ..." miêu tả rõ nhà ngục: -"Khảo sát ngục Đăk Glei chúng tôi thấy: Ngục được xây bằng đá xanh tường dày 25cm chiều dài 4 2m chiều rộng 2 5m. Từ chân lên nóc cao 3 2m tường ngang cao 2 8m ngục có một cửa rộng 0 8m cao 1 8m. Cửa mở hướng nam gần đầu hồi. Tường hồi đối diện với cửa ngục có một lỗ thông hơi mỗi chiều 20cm. Nền ngục không được tráng xi măng..."

Như vậy Ngục Đăk Glei Căng an trí và Đồn binh Pháp là 3 cơ sở khác nhau nằm chung trong một cự ly gần. Mọi chi tiết đã được phản ảnh rõ ràng phân minh trong "Hồ sơ...". Vậy mà gần 20 năm qua việc dựng bia Di tích trùng tu tôn tạo thăm viếng... Di tích Lịch sử cấp Quốc gia Ngục Đăk Glei lại cứ nhằm vào... Đồn giặc Pháp!

Đáng lý ra phải cắm biển chỉ rõ "Đây là đồn binh Pháp" "Đây là khu lán trại căng án trí" (giờ là bãi hoang)... Và đặc biệt tấm Bia Di tích phải được đặt đúng tại nhà Ngục đích thực (chứ không ở cạnh Đồn như lâu nay).
            Có người bảo do nhà Ngục nằm khuất phía sau Đồn nên Bia được đặt tại đây cho khách tham quan từ ngoài đường vào dễ nhận thấy! Một sự chống chế rất... nực cười! Sao không mở lối vào và biển chỉ dẫn để cắm Bia cho đúng với Di tích Ngục? 
            Ở đây chỉ nói về sự nhầm lẫn "lạ đời" còn việc trùng tu tôn tạo thì lại là... chuyện khác nữa!).

Tạ Văn Sỹ

Y Việt Sa

Y Việt Sa

Chú nói cháu vào đọc "chuyện lạ..." vậy mà giờ này mới vào được.hichic .
Đọc bài của chú rồi. Mới vỡ lẽ. À! Thì ra là vậy!
Cảm ơn chú.
Nghe tin chú đã đi Hà Nội về. Chờ bài viết của chú về những ngày ở Hà Nội.

lungleng

Bác kể chuyện ĐH cho anh em "thưởng thức" với nhé. Máy ngày đó đi công tác ở TPHCM đọc báo Tuổi trẻ biết thông tin nhà thơ TH nhà văn Nguyễn Khải ... cũng được anh em VNS để mắt tới bằng cách giới thiệu nhân sự cho ĐH lần này. He he...

tavansy

Gửi các bạn

Không hiểu sao 10 ngày ở Hà Nội đều không vào mạng được nên không viết được cái gì để đưa tin nóng sốt về Đại hội Nhà văn giữa cái chảo lửa Hà Nội nóng tưng bừng! Nay về lại Kon Tum mở blog mới thấy comment của các bạn. Xin cám ơn.

nguyenthiphung

CHUYỆN “LẠ” VỀ NGỤC ĐĂK GLEI!

Đọc các bài viết của anh mới hiểu thêm về vùng đất ở kontum.Nhưng chuyện đâu có gì lạ cả.Chúc vui.

vũ thu huế

sáng nay mới qua anh để đọc chuyện lạ được. rất hay anh ạ. thế anh đã kịp "bán" cho báo kom tum chưa rồi các báo khác...
anh bữa nay thì "cực hình" rồi phải không dự đại hội mà. ngồi trong đó khổ quá (vì phải nghe nhiều) thì ra ngoài gọi điện tám với em hi hi đảm bảo cũng nghe nhiều nhưng đỡ cực hơn hi hi

thuytienkt

thích quá đọc bài GÒ ĐẤT Ở NGỤC KON TUM được xem cả hình minh họa
thích quá đọc trang blog của chú thỏa lòng " bà con " Kon Tum quá! Muốn biết gì về Kon Tum cứ vào tavansy.vnweblogs.com
mấy ngày nay định post bài mới nhưng chẳng hiểu sao không mở được blog buồn ơi là buồn ( do mạng hay do máy ta? Giờ xuống núi vào quán net mới sang nhà chú đây...)
mọi người nhắn tin vào điện thoại hỏi quá trời: Tiên sao dạo này biệt tích giang hồ? Nửa đùa nửa thật T nt lại: " Tiên lên rừng ở với Khỉ rồi..." Thế mà ối kẻ không tin...
2 ngày nữa chú Bắc tiến chúc chú thượng lộ bình an!