NÚI NGỌC LINH SÂM NGỌC LINH

 

Đường vào vườn Quốc gia Ngọc Linh (tỉnh Kon Tum) là tỉnh lộ 673 bắt đầu từ ngả ba Đăk Tả mạn chân đèo Lò Xo trên đường Hồ Chí Minh (quốc lộ 14 cũ) rẽ nhánh vào. Đường cấp 4 miền núi rộng 6 mét mặt đường thảm nhựa 3 5 mét dài 39 6 cây số  (tính đến trung tâm xã Ngọc Linh) quanh co đèo dốc chập chùng khánh thành ngày 31-5-2006. Có nhiều đoạn vì kết cấu địa chất địa tầng không thể thảm nhựa được nên phải xử lý bằng bê tông xi măng. Công trình này được chính phủ Kuweit tài trợ 7.333.000 đôla trong tổng số kinh phí 97 83 tỉ đồng. Phần còn lại là từ vốn đối ứng của Chính phủ.

 

          Núi Ngọc Linh:

          Đường 673 ngang qua nhà ngục Đăk Glei (huyện Đăk Glei - Kon Tum) do thực dân Pháp lập nên năm 1932 nơi nhà thơ Tố Hữu bị phát vãn lưu đày biệt xứ năm 1942 để từ đấy nhà thơ làm cuộc vượt ngục ngoạn mục về Quảng Nam tìm bắt liên lạc tiếp tục hoạt động cách mạng. Những câu thơ "Đường lên xứ lạ Kon Tum/ Quanh quanh đèo chật trùng trùng núi cao/...Núi hỡi từ đây băng xuống đó/ Chừng bao nhiêu dặm mấy đêm trường?" trong bài thơ "Tiếng hát đi đày" là Tố Hữu viết tại đây vào những ngày âm thầm lập mưu vượt ngục. Bây giờ bà con quen gọi là Ngục Tố Hữu. Trùng điệp núi rừng của rặng quần sơn Ngọc Kơ Ang thuộc dãy Trường Sơn với rất nhiều núi cao (từ 800m trở lên) mà trong đó cao nhất là đỉnh Ngọc Linh 2.598 mét. Đây là ngọn núi cao thứ nhì của Việt Nam sau đỉnh Phanxipăng ở phía Bắc có nghĩa là cao nhất của phía Nam đất nước ta. Và như vậy không những Ngọc Linh cao nhất ở Kon Tum và cả 5 tỉnh khu vực Tây Nguyên (Cư Yang Sin - Đăk Lăk 2.442m Lang Bian - Lâm Đồng 2.176m Kon Ka King - Gia Lai 1.748m Nâm Nung - Đăk Nông 1.500m) mà nó còn cao nhất toàn vùng Đông Dương nữa. Ngọc Linh là gọi chệch âm Ngok Linh của thổ ngữ đồng bào bản địa. (Ngok là núi Linh là tên riêng). Quây quanh Ngọc Linh còn có những đỉnh "đàn em" như Mường Hoong 2.400m Ngọc Phan 2.251m Ngọc Lum Heo (giáp ranh 2 huyện Đăk Glei - Kon Tum và Phước Sơn - Quảng Nam) 2.116m Ngọc Kơ-ring (giáp ranh 2 huyện Đăk Hà và Kon Plong - Kon Tum) 2.066m Ngọc Bôn Sơn 1.939m Ngọc Rơô (giáp ranh 2 huyện Kon Plong - Kon Tum và Kơ Bang - Gia Lai) 1.509m Ngọc Bơ Ria 1.500m v.v... Với một liên hoàn núi non bao trùm 4 tỉnh từ toàn bộ Kon Tum qua một phần Quảng Nam sang một phần Quảng Ngãi đến Kơ Bang Đăk Đoa - Gia Lai như vậy nên nó còn được gọi là Ngọc Linh Liên Sơn. Ngọc Linh Liên Sơn bắt đầu từ ngọn Ngọc Lum Heo ở tây bắc và kết ở Ngọc Rơô phía đông nam. Đây cũng là đường phân thủy cho 2 hướng chảy của sông suối theo địa thế địa hình. Hướng chảy về tây có sông Sê San (hợp lưu của 2 sông Đăk Bla và Đăk Pô Kô) đổ về hệ thống sông Mê Kông chảy về đông có các sông Vu Gia Thu Bồn Trà Khúc sông Tranh sông Vệ sông Ba...

          Với thế điệp trùng núi non hiểm trở trầm mặc ngàn năm nên Ngọc Linh ẩn chứa lắm điều nhuốm màu kỳ bí kiểu... truyện đường rừng! Những chuyện kể về các thợ sơn tràng một đi không trở lại những tốp người tìm trầm tìm sâm mất tích bí hiểm đến khó tin những người lạ vào đây mắc phải những căn bệnh vô phương cứu chữa do "ma rừng" hoặc bị Yàng trừng phạt!... Chuyện thung lũng Ngọc Rêu giữa bốn bề vách núi được mệnh danh "Hẻm núi chết" là một ví dụ! Bà con ở đây đã từng chứng kiến và kể lại nhiều vụ máy bay rơi mà không hiểu nguyên do cũng không bao giờ tìm thấy xác nhất là vào thời kỳ chiến tranh kể cả máy bay nước ngoài! Các phi công gọi nơi này bằng cái tên "Vùng xoáy lạ"! Nói theo ngôn ngữ chuyên nghiệp nghề bay thì là vùng gió thăng giáng bất thường có thể quật rơi máy bay khi bay vào khu vực. Các phi công có kinh nghiệm khi qua vùng này đều tìm đường bay vòng tránh xa "Hẻm núi chết".

Cũng nơi đây trên trăm năm trước có chuyện lạ đời: Tên trung úy lính viễn chinh Pháp Mayréna người gốc đảo Corse đồng hương đại đế Napoléon đã bằng vào những thủ thuật xảo trá khuất phục bà con bản địa tự dựng ra một "Vương quốc Xê Đăng" (vùng Đăk Tô Tu Mơ Rông ngày nay) lấy "Đế hiệu" Marie Đệ nhất "trị vì" được 2 năm từ 1896 đến 1898 thì bị Công sứ Quy Nhơn Boulloche theo lệnh Chính phủ Pháp đến giải tán nhân chuyến hắn trở về mẫu quốc để yêu sách với triều đình Đại Pháp!

          Đại ngàn Ngọc Linh cũng là nơi che giấu các di tích lịch sử là các khu căn cứ địa cách mạng quan trọng trong suốt thời kỳ đánh Mỹ của 2 tỉnh Kon Tum Quảng Nam và Liên khu 5 cũ. Là nơi hệ thống đường mòn Hồ Chí Minh hiểm trở chằng chịt như những mạch máu nuôi sống cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ vừa qua mà đèo Lò Xo trên đường Hồ Chí Minh ngày nay là một ví dụ. Là nơi bảo bọc những văn nghệ sĩ ưu tú để từ đây phát tích ra những tác phẩm nổi tiếng như "Tiếng hát đi đày" "Bài ca chim Chơ-rao" "Rừng xà nu" "Bóng cây Kơ-nia"... và cũng là nơi ngã xuống bi tráng của những con người làm nên những trang văn bất hủ như Nguyễn Mỹ Ngọc Anh...

          Để phá thế cô lập heo hút của vùng Ngọc Linh lâu nay tỉnh Kon Tum đang tiến hành thi công mở mới một con đường tỉnh lộ dài hơn 59km nối từ thôn Ngọc Hoàng xã Măng Búk (huyện Kon Plong) sang huyện Tu Mơ Rông vắt về xã Ngọc Linh. Từ đây sẽ rút ngắn được chừng 60 cây số để về trung tâm tỉnh lỵ Kon Tum và tiện đường đi về các nơi khác nữa. Theo lời kỹ sư cầu đường Võ Ngọc Tăng giám sát thi công thì đường nằm trên độ cao bình quân 1.800m vắt vẻo giữa lưng chừng trời lượn lờ qua các sườn núi cheo leo trong quần thể Ngọc Linh Liên Sơn. Khi hoàn tất nó sẽ phá vỡ thế độc đạo độc tôn của tỉnh lộ 673 hiện nay sẽ là con đường xuyên sơn vô cùng kỳ vĩ. Và khi đã có đường này thì việc khai thác vùng Ngọc Linh hoang dã đại ngàn dễ trở thành hiện thực. Nó mở ra một khu du lịch sinh thái du lịch lịch sử du lịch văn hóa cùng các hoạt động thám hiểm leo núi khảo sát... như ở Phanxipăng - Hoàng Liên Sơn ngoài Tây Bắc. Đường khởi công cuối năm 2009 dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2011 chưa được đặt tên chính thức.

          Riêng núi Ngọc Linh từ chân đến đỉnh cây cối nguyên sinh dày đặc có 46.574 héc-ta rừng đặc dụng độc đáo. Đỉnh núi khói mây phủ trùm một màn sương huyền bí che giấu những cảnh quan thảm thực vật và các loài động vật phong phú quý hiếm. Đặc biệt là cây nhân sâm. Sâm ở đây còn được gọi bằng nhiều tên như Sâm Ngọc Linh Sâm khu 5 Sâm Việt Nam Sâm Đốt Trúc Củ ngải Rơm con "Thuốc Giấu" (!)... (Bà con Xơ Đăng Jẻ - T riêng Châu... bản địa gọi nôm na là "Thuốc Giấu" vì thấy nó có tác dụng như một loại thuốc quý trị được bá chứng nên giấu giữ để dành dùng dần không muốn cho ai biết!).

 

          Sâm Ngọc Linh:

Ẩn khuất dưới tán rừng già Ngọc Linh sâm mọc từng đám nơi ẩm ướt ở độ cao từ 1.500 đến 2.100 mét. Theo Tiến sĩ Nguyễn Bá Hoạt Viện phó Viện Dược liệu từ thân rễ và củ sâm Ngọc Linh đã phân lập được 52 saponin trong đó 26 saponin có ở sâm Cao Ly sâm Mỹ sâm Nhật sâm Trung Quốc. Ở lá và cọng có 19 saponin dammaran trong đó 8 saponin có cấu trúc mới. Ngoài ra còn có 17 axid amin 20 chất khoáng vi lượng hàm tinh dầu 0 1 phần trăm. Năm 1982 hai nhà thực vật học Hà Thị Dụng và Grushvisky (Liên Xô) xác định là loại nhân sâm thứ 20 được tìm thấy trên thế giới.

Theo công bố của Viện Dược liệu thì công dụng của sâm Ngọc Linh có thể kể ra một dãy dài: Bổ cầm máu mau lành vết thương chữa đau bụng phù thũng sốt rét chống stress vật lý chống stress tâm lý và trầm cảm kích thích hệ miễn dịch chống ôxy hóa chống lão hóa phòng chống ung thư bảo vệ tế bào gan giúp người bệnh ăn ngon ngủ tốt lên cân tăng thị lực cải thiện các hoạt động trí tuệ và thể lực gia tăng sức đề kháng cải thiện suy nhược thần kinh và sinh dục nâng cao huyết áp ở người huyết áp thấp kháng các độc tố gây hại tế bào kéo dài sức sống của tế bào và làm tăng các tế bào mới kháng khuẩn tiểu đường v.v...

Hiện nay 1 kg sâm Ngọc Linh tươi có giá dao động trên dưới 30 triệu đồng khô thì cả hàng trăm triệu trở lên. Quý hiếm như vậy nên nạn khai thác lậu đang là một báo động đỏ. Ví dụ cuối năm 2009 tòa án huyện Tu Mơ Rông đã xử phạt tù đối với tên Hồ Nhất Linh đêm 29-4-2009 đã lẻn vào Trung tâm nuôi trồng sâm ở gần đó nhổ trộm 84 củ sâm trên 2 kg bán với giá 15 triệu đồng! Hay vụ Hồ Văn Nơi ở xã Trà Linh (Nam Trà My - Quảng Nam) câu kết với với các tên Tường Biên Bể ở làng Mô Da xã Ngọc Lây (Huyện Đăk Glei - Kon Tum) đêm 14-3-2005 lẻn vào nhổ trộm gần tạ sâm củ từ 2 đến 6 năm tuổi của Trung tâm nuôi trồng sâm Trà Linh và cả ngàn cây sâm đã 7 năm tuổi của ông Hồ Văn Dê ở gần đấy...

Chưa có tài liệu nào xác định cây sâm Ngọc Linh đã có mặt ở đây từ bao giờ. Chỉ biết qua khảo sát những củ sâm tìm được vào những năm 1978-1979 thì lúc ấy chúng có độ tuổi trên dưới 80 năm. Năm 1973 là cái mốc đánh đấu cho việc phát hiện và bước đầu tìm hiểu nghiên cứu về loài sâm này. Năm ấy đoàn điều tra dược liệu của Ban Dân y Liên khu 5 do dược sĩ Đào Kim Long và Nguyễn Châu Giang dẫn đầu lặn lội vào Ngọc Linh. Sau nhiều gian khó đoàn đã phát hiện loài panax này mọc thành quần thể ở độ cao từ 1.800m trở lên. Đoàn tạm gọi tên là Sâm Đốt Trúc vì củ sâm có từng đốt như cây trúc. Ngày 19-3-1973 đoàn về đến làng Long Láy xã Măng Ri mở tiệc khao quân bằng cách đem quần áo tăng võng đổi hết cho bà con lấy gà vịt ăn mừng trong niềm vui khôn tả! Sau khi nghe báo cáo của đoàn điều tra Liên khu 5 đã cho bảo vệ chặc chẽ khai thác dần để sử dụng vào việc phục vụ cho cán bộ thương bệnh binh trong thời kỳ kháng chiến. Do vậy sâm Ngọc Linh còn gọi là Sâm Khu 5.

Ấy là "chính sử" còn "dã sử" về nguồn gốc sâm Ngọc Linh thì bà con ở đây truyền rằng vào thời Pháp chiếm đóng có một lính Pháp nhảy dù bị rơi lạc vào rừng rậm "thung lũng tử thần" Ngọc Rêu ở xã Mường Hoong. Đói khát quá hắn bèn moi nhai một loại củ rừng thấy khỏe người và sảng khoái có đủ sức lực để tìm đường vượt rừng sâu tìm về nơi đồn trú. Người lính Pháp ấy mang một ít củ về và truyền lan ra dân chúng. Từ đó bà con bèn lấy "củ rừng" này giúp cho cán bộ bộ đội khi đau bệnh kiệt sức. Tin đồn lan xa nên mới có cuộc tìm kiếm của Ban Dân y Liên khu 5 kể trên!

          Sau khi có sự phối hợp của các cơ quan ban ngành chức năng tổ chức điều tra nghiên cứu thực địa nghiên cứu chất lượng và sàn lựa 16 loài cây có họ nhân sâm ở đây Trung tâm Sâm Việt Nam đã công bố nhiều số liệu khoa học về các giá trị sâm Ngọc Linh và nó chính thức mang tên khoa học là Panax Vietnamensis Ha Et Grushv - Araliaceae. Giáo sư - tiến sĩ Nhật Tanaka căn cứ vào hợp chất saponin của nó đã xếp sâm Ngọc Linh vào với nhóm hai loại sâm quý nhất thế giới là sâm Cao Ly và sâm Mỹ.

          Cũng theo tài liệu của Trung tâm Sâm Việt Nam thì từ 1978 đến 1980 đã tiến hành 3 đợt điều tra trong 8 tháng ở 50 chóp núi thuộc Ngọc Linh Liên Sơn có độ cao từ 1.700m trở lên. Đoàn đặt 1.032 ô tiêu chuẩn thu được 137.932 số liệu từ 17.548 cây sâm trữ lượng khoảng 10 tấn. Dựa theo địa hình mọc tập trung nhất của cây sâm đoàn khoanh thành 11 chốt bảo vệ khai thác và ươm trồng. Tháng 3-1980 vùng sâm Ngọc Linh được Hội đồng Chính phủ ra Quyết định công nhận là "VÙNG CẤM QUỐC GIA" (nay là Vườn Quốc gia Ngọc Linh) để bảo vệ hệ sinh thái. Năm 1985 việc nghiên cứu trồng thử nghiệm ở độ cao từ 1.100 đến 2.000m thuộc xã Măng Ri phía Kon Tum và xã Trà Linh phía Quảng Nam đã cho một số kết quả khả quan. Nhưng một thực trạng đáng quan tâm là thiên nhiên bị tàn phá nặng nề người người đổ xô tìm sâm phương án bảo vệ và công tác nhân trồng tiến triển chậm nguồn gien sâm Ngọc Linh có nguy cơ xoá sổ! Cả 11 chốt vùng "mỏ sâm" đã không cánh mà bay gần... hết! Cả Quảng Nam và Kon Tum đều đang cố gắng có một số đề án trồng cấy bảo vệ. Ở Học viện Quân y từ một số tế bào gốc ở rễ sâm bằng công nghệ sinh khối tế bào nhóm nghiên cứu đã thành công trong việc nuôi cấy tế bao sâm Ngọc Linh với số lượng lớn. Toàn bộ quy trình này chỉ mất từ 10 đến 20 ngày trong khi nuôi trồng tự nhiên ít nhất phải mất 6 7 năm mới cho thu hoạch. Cụ thể đã làm ra viên nang sâm phổ biến.

... Những chén rượu sâm Ngọc Linh ngày nay thỉnh thoảng khách đến Kon Tum được anh em bè bạn đãi mời chủ nhân của nó có được đa phần đều từ nguồn lén lút khai thác và tiêu thụ. Vì sâm Ngọc Linh hiện giờ rất khó tìm và đắt đỏ nên quanh vùng chỉ dùng loại Hồng Đắc Sâm (tức sâm dây - cũng nằm trong họ nhân sâm panax một trong 16 loài sâm vùng này). Loại này dễ kiếm dễ trồng hơn. Nói "dễ" cũng chỉ là một cách nói chứ không hẳn đã phổ biến đại trà.

Như vậy Ngọc Linh không những là ngọn núi cao thứ hai của Việt Nam là mái nhà chung của 3 nước Đông Dương là khu căn cứ địa cách mạng vững chắc của Liên khu 5 là vùng văn hóa độc đáo của các tộc người thiểu số Trường Sơn... mà đồng thời cũng là xứ sở của loài nhân sâm tốt nhất nhì thế giới! Khu vực Bắc Tây Nguyên đang sở hữu một ngọn danh sơn độc đáo nhưng chưa khai thác hết những vẻ kỳ thú vô cùng phong phú mà nó đang giấu giữ giữa đại ngàn.

                                                                                                                 Tạ Văn Sỹ

tavansy

Gửi Đan Vi Phương

Xin cám ơn Phương đã đọc bài viết. Phương bảo liên lạc qua địa chỉ email mà không ghi tên cụ thể thì làm sao liên lạc được?! Hay là Phương chủ động liên lạc trước qua địa chỉ email hoặc điện thoại của tôi có ghi sẵn trên đầu trang blog này vậy nhé.

Đan Vi Phương

Xin hỏi về cách lên được đỉnh Ngọc Linh

Xin chào chú Sỹ!

Ch1u tên là Phương tình cờ lang thang trên mạng cháu đã biết được blog của chú chú viết rất hay súc tích và đặc sắc. Là một người hướng dẫn viên du lịch cháu thấy có rất nhiều tư liệu về KonTum đề có thể giới thiệu với du khách.

Ngục Đăkglei cháu đã có dịp tới rồi trong dịp dần đoàn xuyên Việt bằng xe máy 6/2009.

Đỉnh núi Ngọc Linh quả thật quá huyền bí và ít thông tin về nó. Chú có thể đưa thêm 1 số thông tin ko?

Cháu có ước mơ chinh phục được đỉnh núi này đặt chân lên đỉnh 2.598.

Cháu có hỏi một số người dân ở ĐăkTô họ nói Ngọc Linh là vùng núi cấm toàn khu vực là vùng trồng sâm nên phải có giấy phép của trung ương mới được vào!

Với lại theo lời một chú là đặc công cách mạng thời xưa chưa từng có ai chinh phục được đỉnh núi này bao giờ!

Theo cháu tìm hiểu trên mạng thì có 3 đường có thể đến với chân núi Ngoklinh:
1. Theo tỉnh lộ 673.
2. Theo đường từ ĐăkTô tiến vào.
3. Từ Quảng Nam theo đường Nam Trà My có thể đến lưng chừng núi .

Chú có thông tin gì về cách chinh phục được đỉnh núi hoặc biết ai đã từng thành công xin vui lòng chỉ giúp cháu.

Cám ơn chú nhiều rất mong tin chú! chú có thể liên lạc qua email.

Chúc chú vui khỏe.

tavansy

Gửi Tiên - Sa

Tiên và Sa cùng vào thăm blog thế là được gặp... tiên sa rồi đây! Cám ơn 2 nữ sĩ nhí đất Kn Tum ta nhé. Nhớ gửi bài cho tạp chí số tới.

Y Việt Sa

Y Việt Sa

chú ơi lần nào đọc bài của chú cháu cũng thấy mình biết thêm nhiều thứ. Chú tìm hiểu thông tin tài quá! Thật khâm phục!
Cháu cũng sẽ cố gắng để bằng một phần của chú