A JAR - ĐẮM HỒN SỬ THI !

 

Buôn Plei Đon (làng Gò) tọa lạc trên một mô đất hình mai rùa nằm ở rìa tây thành phố Kon Tum soi bóng xuống dòng Đak Bla uốn khúc. Nơi phía rìa làng có một căn nhà nhỏ ẩn mình dưới những tán cây vườn. Căn nhà khiêm tốn ấy thường được những vị khách "không mời mà đến" ghé thăm! Là cũng bởi chủ nhân của nó là người nắm biết rất nhiều điều về văn hóa Tây Nguyên và cụ thể cũng đang tham gia công việc giới thiệu dòng văn hóa độc đáo này ra với nhân quần.

          A Jar chủ nhân căn nhà một người đàn ông tuổi quá 60 vóc người thấp nhỏ dáng khắc khổ hay cười vui xởi lởi với mọi người. Tiềm ẩn bên trong con người nhỏ nhắn ấy là những kiến thức và một tình yêu lớn đối với bản sắc văn hóa bản địa. A Jar người dân tộc Xơđăng Tơ Dră sinh năm 1947 tại buôn Kon Jong Kơtu xã Ngọc Réo huyện Đak Hà - Kon Tum. Vừa 2 tuổi đã mồ côi mẹ học hết cấp Tiểu học lại mồ côi cha chỉ còn người chị! Người chị còn nhỏ cũng không cáng đáng nổi đứa em nên bàn chân sóc non của cậu bé mồ côi A Jar cũng nhiêu khê lắm nỗi trên bước đường tự kiếm sống tự đi học và tự lập thân. Bước chân đơn độc lầm lụi ấy cứ kiên trì đi mãi đi mãi cho đến khi bước lọt vào cổng trường Học viện Quốc gia Hành chánh Sài Gòn! Tốt nghiệp tháng 12-1974. Tháng 3-1975 được tuyển vào làm Văn phòng trưởng Hội đồng Tỉnh tỉnh Phú Bổn (Cheo Reo cũ). Vừa được mấy hôm thì... giải phóng!

          Rời Phú Bổn (huyện Ayun Pa tỉnh Gia Lai ngày nay) về lại quê hương Kon Tum. Tháng 10-1975 A Jar lấy vợ là Y Pứk người dân tộc Bahnar ở Làng Gò (Plei Đon) bây giờ. Y Pứk là người nền nã đảm đang chăm chút gia đình cho chồng chuyên tâm làm công việc văn hóa tham gia hoạt động xã hội.

          Lúc bấy giờ với người dân tộc thiểu số việc được học hành đến nơi đến chốn là rất hiếm. Với tấm bằng Học viện Quốc gia hành chánh trong tay A Jar đã là thành phần "trí thức" hiếm hoi của bà con bản địa. Nhưng suốt 20 năm dài A Jar lặng lẽ trầm người trong nắng gió Tây Nguyên làm rẫy ruộng nuôi bầy con sòn sòn ra đời. Mãi đến năm 1994 thì được mời ra làm Hội thẩm Nhân dân Tòa án Thị xã Kon Tum (nay là thành phố Kon Tum) cho đến nay nên vừa nhận được "Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp Tòa án" nhân 15 năm tham gia. Năm 1996 là Ủy viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Kon Tum. 2004 trúng cử Đại biểu Hội đồng Nhân dân Tỉnh...

          Một "bước ngoặt" đầy ý nghĩa đến với A Jar vào năm 1998 khi được "tiến cử" với Phó Giáo sư - Tiến sĩ Võ Quang Trọng Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa thuộc Viện Khoa học xã hội Việt Nam. A Jar được giao trách nhiệm dịch những bộ Sử thi dân gian của các tộc người Bahnar và Xơđăng vừa được sưu tầm điền dã. Với một người lâu nay vốn âm thầm tâm huyết với mạch nguồn văn hóa dân tộc nhưng chưa có dịp chung tay làm được điều gì với vốn kiến thức tiếng Việt qua các nhà trường với bề dày vốn sống lăn lộn cùng bà con bản làng mấy mươi năm... A Jar như cá gặp nước hồ hởi bắt tay ngay vào việc gỡ băng (băng cassette ghi âm lời Nghệ nhân dân gian kể hơ mon) phiên âm ra tiếng bản địa và dịch thành tiếng Việt phổ thông.

          Trên 10 năm mặc dù lúc nào cũng bận bịu cũng "căng óc" làm việc nhưng A Jar tâm sự rằng mình đang sống những ngày đúng nghĩa là mình cảm thấy mình đang... "sống khỏe sống có ích" (hài hước nhại tên một chương trình Truyền hình)! Mà quả thật nhìn vào kết quả mới thấy cường độ làm việc của A Jar là đáng khâm phục và trân trọng. Trên 10 năm vừa lắng nghe để gỡ băng vừa phiên âm ra chữ viết của dân tộc ấy vừa huy động vốn liếng tiếng phổ thông để phiên dịch anh đã hoàn thành 24 bộ Sử thi! Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã in 10 bộ (Sử thi Bahnar) 4 bộ (Sử thi Xơđăng). Còn 9 bộ đã hoàn tất chưa in. Đang làm bộ "Măng Lăng Săl Duông tung" (Măng Lăng vu cáo cho Duông ăn cắp" Sử thi Xơđăng dài 8 băng. Mỗi bộ Sử thi có độ dài bình quân trên dưới 10 băng cassette loại 90 phút nếu in cũng tầm trên dưới 500 trang khổ lớn. Mọi công đoạn A Jar đều làm (viết) bằng tay (vì chưa thạo và cũng chưa có máy vi tính). Như vậy mỗi bộ mất nửa năm! Trong nửa năm ấy A Jar còn phải bận bịu với bao chuyện "cơm áo gạo tiền" cho cuộc sống thường nhật. Còn phải tham gia các hoạt động công tác xã hội. Còn đứng lớp dạy tiếng Bahnar cho cán bộ sĩ quan... theo chủ trương của Tỉnh tại Trung tâm Chính trị Trung tâm Giáo dục thường xuyên. Còn hăm hở đi điền dã và thao thức viết những bài khảo cứu về phong tục tập quán về cảnh sắc - con người về dân ca - tục ngữ... nhằm giới thiệu những góc khuất của nền văn hóa còn nhiều "ẩn số" này cho các báo và tạp chí. (Đến nay A Jar đã là tác giả của khoảng trên 30 bài viết các loại và chừng trên 50 truyện cổ sưu tầm)... Ấy là chưa nói lại còn thỉnh thoảng phải bỏ việc giữa chừng để tiếp bao cuộc điện thoại bao cuộc viếng thăm hỏi han "khai thác" của những vị khách bất thường "không mời mà đến" như đã nói!...       

Hỏi những khó khăn và thuận lợi trong quá trình dịch Sử thi A Jar sôi nổi nói: -"Ngoài những khó khăn từ cuộc sống riêng dĩ nhiên cũng gặp không ít rắc rối trong quá trình phiên âm dịch thuật. Ví như khi gặp các từ cổ ngoài việc nhờ vào từ điển còn phải đi hỏi han tham khảo ở những người già hoặc cũng có khi đành phải "giải quyết" theo suy đoán! Ngược lại với từ cổ thì lại là các từ quá... "mới"! Vì đặc trưng của sử thi là truyền miệng nên có nghệ nhân đã đưa luôn vào một số từ ngữ của thời nay buộc phải "điều chỉnh" ít nhiều cho phù hợp với văn cảnh. Cũng có khi nghệ nhân kể một thôi một hồi không tách biệt lời thoại nào là của nhân vật nào thì phải cẩn thận rà soát kỹ văn mạch để lồng vào cho rõ nghĩa. Cũng có khi nghệ nhân ngẫu hứng thêm thắt làm rườm rà câu văn rắc rối tình tiết thì cũng phải biết lượt bớt những chỗ không cần thiết để văn bản gần với không khí cổ xưa hơn" v.v...

A Jar có những thuận lợi nhất định: Vợ con luôn thông cảm động viên; bản thân biết nhiều thứ tiếng của các tộc người thiểu số khác nhau; được trau dồi tiếng Việt khá bài bản; kể cả biết ngoại ngữ (Anh Pháp) nữa để có những đối chiếu so sánh khi chọn từ lọc ý. Thỉnh thoảng gặp đôi chỗ còn "lăn tăn" một tí thì người ta lại thấy A Jar đi tìm gặp "tham khảo" cánh anh em viết lách văn chương ở Hội Văn học nghệ thuật Tỉnh!...

          Khi được gợi ý trong quá trình tiếp cận văn bản và sống đắm mình trong dòng Sử thi dân gian như vậy thì có cảm nghĩ gì và tâm đắc với những bộ nào? A Jar vẫn một cách nói sôi nổi cố hữu: -"Gần như bộ nào cũng hay cũng lôi cuốn... Nhưng có lẽ về mặt chủ quan thì rất thích bộ "Giông Giỡ tơrit pơti dâng iẽ" (Giông Giỡ mồ côi từ nhỏ). Chuyện kể rằng (dài lắm sử thi mà đại ý): "Ở vùng Xơđăng nọ bị một bộ tộc khác đánh phá tan tác hai anh em Giông Giỡ phải chạy lánh vào rừng sâu. Cha Sét và mẹ Bia Xin kẹt lại ở làng. Nỗi niềm canh cánh bên lòng hai cậu thiếu niên là phải trở về quê hương bản quán để tìm cha mẹ để xây dựng lại cuộc sống mới cho bà con bản làng mình. Trong thời gian dài lưu lạc hai anh em phải vượt qua bao nhiêu gian nguy thử thách. Có khi vượt sa mạc cát bỏng chân phồng có khi vượt sông sâu suối cao nước gầm thác xiết có khi chiến đấu một mất một còn với thú dữ hùm beo... Thậm chí khi lớn lên gặp hai cô gái hai anh em đem lòng yêu thương định lấy làm vợ cũng bị thử thách. Các cô gái biến thành hai mụ già xấu xí độc ác như phù thủy để thử thách Giông Giỡ! Có lần em Giỡ của Giông tính tình nóng nảy đòi giết chết Giông khuyên phải biết bình tĩnh tỉnh táo và kiên định lập trường. Quả nhiên khi hai người quyết định cưới hai "bà già" nanh nọc ấy thì lập tức họ lại biến thành hai cô gái hai người vợ vô cùng trẻ trung xinh đẹp giỏi giang. Cuối cùng thì Giông Giỡ cũng về được làng xưa. Nhờ có "người thần" luôn theo phù hộ giúp đỡ nên đã làm cho cha Sét và mẹ Bia Xin đã bị thú dữ ăn thịt sống trỏ lại. Gia đình sum họp ấm cúng yên vui. Giông Giỡ ra sức bày dạy bà con dân làng cách thức làm ăn mới. Buôn làng dần dà trở lại đông đúc sung túc hơn xưa...". Có lẽ vì mình cũng mồ côi cũng tự vượt nhiều khó khăn nhất định trong cuộc đời cũng ước mơ buôn làng dân tộc mình được ấm yên phát triển... nên mình thích bộ này lắm! Ngoài cái hay cái đẹp trong câu chữ vần điệu trong hình tượng nhân vật trong tình tiết kịch tính... bộ Sử thi còn biểu dương tinh thần tự vượt lên mọi gian khó đau buồn tuyệt vọng để vươn tới khát vọng tương lai"!

          A Jar là hội viên Hội Văn học nghệ thuật Kon Tum Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam...    Ngày ngày thầm lặng trong căn nhà nhỏ nơi một góc làng A Jar vẫn lầm lụi đọc nghe ghi chép và gò lưng viết! A Jar luôn phải tự hóa thân nhập vai mình vào nhân vật đăm đắm hồn mình vào tinh thần hồn cốt của những bộ sử thi Tây Nguyên để cảm hiểu thật sâu mà đưa nó vươn ra khỏi xứ núi rừng cho mọi người cùng chiêm ngưỡng.

                                                                                                                           Tạ Văn Sỹ  

slimchocolate

Sản phẩm hoạt động như thế nào?

Để tránh mua phải Chocolate Slim lừa đảo bạn nên chọn mua tại website của chúng tôi để nhận được Chocolate Slim chính hãng nhập khẩu Nga có hóa đơn VAT! (*) Xin lưu ý : Hiệu quả và tốc độ giảm cân có hiệu quả khác nhau ở những người khác nhau. Tác dụng Chocolate Slim giúp giảm cân còn phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng, hoạt động, cơ địa và thể trạng, khả năng hấp thu của mỗi người! Chocolate Slim mô tả ở đây Mỗi đợt kéo dài 2-4 tuần. Thường thường, một đợt là đủ để gầy mà không ảnh hưởng sức khỏe của bạn. Sản phẩm không có chống chỉ định ngoại trừ sự dị ứng với các thành phần của sản phẩm của cá nhân. Kết quả Chocolate Slim Việt Nam giá. Bắt đầu từ những ngày đầu tiên của việc uống cocktail ngon này bạn sẽ: có tâm trạng tốt hơn; Nó luôn tùy thuộc vào việc bạn có tập thể dục hay không. http://www.chocolateslim-in-vietnam.com/

tavansy

Gửi Thủy Tiên

Sẽ đưa tiếp một loạt bài viết về các vị họ "A" ở Kon Tum ta đấy. Họ là những "đứa con của rừng" đáng quý đáng trân trọng mà chúng ta hay nói đùa vui tếu táo là những... "động vật quý hiếm" của núi rừng Tây Nguyên!

thuytienkt

CHÚ

Bài này đã đăng ở" văn hóa các dân tộc" chưa chú? Thế hôm qua phải ngồi ngắm trăng ở ngoài cổng ạ? Có lâu không ạ?

Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'7975','1rr1ald5lt9nbouuc648j7u630','0','Guest','0','54.92.164.184','2018-09-19 01:11:53','/a216378/a-jar-dam-hon-su-thi.html')