“XUÂN XANH” “XUÂN CHÍN” và…“XUÂN RỤNG”!

 

Mùa xuân đi vào thi ca ở nước ta có rất nhiều và từ rất sớm. Đến thời kỳ phong trào Thơ Mới (1932- 1945) lại càng nhiều thơ xuân. Có ba bài thơ xuân của ba nhà thơ nổi tiếng trên thi đàn thời bấy giờ lần lượt xuất hiện. Đó là "Mùa xuân xanh" của Nguyễn Bính (1937) "Mùa xuân chín" của Hàn Mặc Tử (1942) và "Xuân rụng" của Xuân Diệu (1944).

          Rất ngẫu nhiên mà thời gian xuất hiện ngữ nghĩa của tên gọi và ý tưởng nội hàm của cả ba bài lại trùng hợp với thứ tự thời gian trùng khớp với chu trình sinh học của vạn vật trong quy luật tự nhiên: Từ xanh đến chín và cuối cùng là rụng!

          Bài "Mùa xuân xanh": -"Mùa xuân là cả một mùa xanh/ Giời ở trên cao lá ở cành/ Lúa ở đồng tôi và lúa ở/ Đồng nàng và lúa ở đồng quanh/ Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh/ Tôi đợi người yêu đến tự tình/ Khỏi lũy tre làng tôi nhận thấy/ Bắt đầu là cái thắt lưng xanh". Bài thơ tràn trề ngờm ngợp một màu xanh ngút ngát mênh mang. Từ màu xanh của "giời ở trên cao" của "lá ở cành" của "lúa ở đồng" của "cỏ nằm trên mộ" của "lũy tre làng"... Đến cả... "cái thắt lưng" trong trang phục xưa của cô thôn nữ trẻ cũng một màu xanh. Tám câu thơ nhằm giới thiệu dọn đường cho buổi hẹn hò của hai người đang vào độ yêu đương. Mối tình mới mẻ ấy dường như hãy còn nhiều bỡ ngỡ run rẩy e ấp một nỗi non tơ. Từ ý nghĩ đến tâm hồn chưa hề vướng bợn muộn phiền tiếc nuối buồn thương giữa những ngày xuân trong veo rạo rực. Điều này được hiển hiện rõ ràng bằng một khái luận ở ngay câu mở đầu: -"Mùa xuân là cả một mùa xanh"! Và bài thơ cũng chỉ dừng lại ở cấp độ đó chưa có diễn trình tình tiết diễn biến tâm lý chưa biểu hiện tâm trạng tâm tư gì mà chỉ mới... "Bắt đầu là cái thắt Lưng xanh"! Vâng mọi thứ chỉ mới là "bắt đầu".

          Bài "Mùa xuân chín": -"Trong làn nắng ửng khói mơ tan/ Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng/ Sột soạt gió trêu tà áo biếc/ Trên giàn thiên lí bóng xuân sang/ Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời/ Bao cô thôn nữ hát trên đồi/ Ngày mai trong đám xuân xanh ấy/ Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi/ Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi/ Hổn hển như lời của nước mây/ Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc/ Nghe ra ý vị và  thơ ngây/ Khách xa gặp lúc mùa xuân chín/ Lòng trí bâng khuâng sực nhớ làng/ Chị ấy năm nay còn gánh thóc/ Dọc bờ sông trắng nắng chang chang?". Ở đây đã bắt gặp một thoáng vướng bận nỗi buồn thương nhớ tiếc mặc dù trong cảnh sắc của một mùa xuân có nắng ửng vàng có giàn thiên lí đưa hương có những cô gái trẻ trung thơ ngây đang vô tư hát ngợi ngày xuân. Nỗi buồn vương bắt đầu từ trong cảm khái bất chợt của " khách xa": -"Ngày mai trong đám xuân xanh ấy/ Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi"! Từ ý nghĩ này đã kéo trường liên tưởng và dòng hoài niệm của "khách xa" nhớ về một bóng hình dĩ vãng một tình yêu mơ thoảng không tròn đã ăn sâu ám thị trong một góc khuất nào đó của ký ức. -"Lòng trí bâng khuâng sực nhớ làng"! - "Bâng khuâng sực nhớ"... thoáng nghe ngỡ là bâng quơ bất chợt nhưng không  đấy chỉ là một cách nói lấp liếm giấu che một cảm xúc thi ca đã chín nẫu chín muồi trong "lòng trí" của "khách xa" thôi! Nếu cảm xúc và ý tưởng không "chín" thì không thể có hai câu thơ kết bài với hình tượng đã làm lay động ám ảnh không rời trong tâm trí người đọc: -"Chị ấy năm nay còn gánh thóc/ Dọc bờ sông trắng nắng chang chang?" Nói "năm nay" thì có nghĩa là đã từng có năm (những năm) về trước chứ sao? Và như vậy là cả một nỗi chơi vơi nhớ tiếc cái thời "mùa xuân xanh" đã qua rồi trong tâm tưởng.

          Bài "Xuân rụng": -"Sắc tàn hương nhạt mùa xuân rụng/ Những mặt hồng chia rẽ hết cười/ Đỡ lấy đài xiêu nưng lấy nhụy/ Hồn ơi phong cảnh cũng là người/ Duyên mỏng bay theo đỡ sắc buồn/ Cho mình hoa rụng cứ xinh luôn/ Phút giây hóa bướm lìa cây dạo/ Đến đất không nghe một tiếng hờn/ Gió tuy nhiu nhíu chỉ đưa hơi/  Sương dẫu chưa buông lệ ám trời/ Nhưng bóng chiều mau sa nặng lắm/ Mà hoa thì nhẹ cánh rơi... rơi.../ Trên đồng lỏng lẻo khói giờ cơm/ Ấy lúc sao êm hiện mấy chòm/ Thần chết thướt tha nương bóng héo/ Bắt đầu đi nhặt những hồn thơm"! Ở đây từ "xuân" với hàm nghĩa là mùa xuân trong phân định thời tiết khí hậu của tự nhiên của thiên nhiên chỉ xuất hiện mỗi một lần duy nhất bằng cụm từ "mùa xuân rụng" ở câu thơ đầu tiên còn lại đều được dùng để ám chỉ cho thời gian thời thanh xuân xuân sắc của con người và vạn vật. Nhân vật trữ tình của bài thơ này không phải là "tôi" như trong "Mùa xuân xanh" cũng không phải "khách xa" như trong "Mùa xuân chín" (nghĩa là con người cá nhân cá thể cụ thể đứng làm chủ thể) mà là hoa - (có thể hiểu cách biểu trưng là hoa hồng) - "Những mặt hồng..." cũng có thể hiểu cách ước lệ là con người. Tác giả nhân cách hóa thác lời  phổ tâm tư ý nghĩ của mình vào biến hoa có hồn có tư duy  tâm trạng: -"Hồn ơi phong cảnh cũng là người" như câu Kiều: -"Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ!").

          Những cánh hoa mới vừa tràn đầy hương sắc đấy (xuân còn xanh) mà giờ đây đang nhạt sắc phai hương: -"Những mặt hồng chia rẽ hết cười" (xuân đã chín)! -"Biết duyên mình biết phận mình thế thôi!" (Kiều) trong dòng quy luật tự nhiên của muôn đời nên hoa cứ rã rụng nhẹ nhàng lặng lẽ không một tiếc than oán thán: -"Đến đất không nghe một tiếng hờn"! Thương cảm cho thân phận hoa nên gió dẫu vốn dĩ ồn ào vồ vập vô tình cũng đâm ra tế nhị không nỡ "mạnh tay"! ("Gió tuy nhiu nhíu chỉ đưa hơi"). Và sương cũng cám cảnh cảm thông nên ngập ngừng chưa vội buông màn ảm đạm sợ làm tăng thêm nỗi buồn thương! ("Sương dẫu chưa buông lệ am trời"). Chỉ có dòng thời gian là mãi mãi vô hình và vô tình vô tâm từ tốn đi ngang qua tất cả: -"Chỉ bóng chiều mau sa nặng lắm"! Cái "bóng chiều" (thời gian) ấy đi "mau" lắm thoáng đó đã đổi gam màu thành "bóng héo" để a-dua toa rập cùng "thần chết" cứ lạnh lùng "đi nhặt những hồn thơm"!

          Cái quy luật sinh - diệt có - không còn - mất ("Thân như điện ảnh hữu hoàn vô" - Vạn Hạnh Thiền sư) của muôn đời ấy vẫn cứ mãi muôn đời làm cho "Tang thương đến cả hoa kia cỏ này" (Cung oán ngâm khúc)! Vâng những hồn thơm của nhan sắc của tài năng của tinh hoa phẩm tiết... của kiếp người phù sinh cuối cùng cũng sẽ hết thời xuân xanh mà chín nẫu mà rụng tan vào cõi vô ngã vô thường!

          Từ "xuân xanh" đến "xuân chín" và... "xuân rụng" là ba trạng huống thường hằng của cõi nhân sinh. Không hẹn mà nên ba nhà thơ tài danh cùng thế hệ đã thể hiện ba phạm trù tâm lý ba diễn biến sinh lý vào từng mỗi thời điểm đều hay và đẹp. Ngày xuân ngồi nhớ thơ xuân mà "góp nhặt dông dài" mong may ra "mua vui cũng được một vài trống canh".

                                                                                                                   Tạ Văn Sỹ

(Văn nghệ Trẻ số 1 năm 2010)

tavansy

Gửi Thúy

Lâu hung rồi mới gặp được Người Móng Cái ghé thăm! Đấy là 2 câu thơ đầu tiên trong bài thơ "Nguyên đán" của Xuân Diệu. Bài thơ chỉ có 4 câu 2 câu tiếp theo (và hết!) là "Từ lúc yêu nhau hoa nở mãi/ Trong vườn thơm ngát của hồn tôi"! Nhớ Đông Bắc ghê! Mong gặp lại.

thuy

trời ơi có ai biết tên bài thơ của Xuân Diệu Có đoạn này không giúp đỡ đi
"Xuân của đất trời nay mới đến
Trong tôi xuân đến đã lâu rồi"
Thankyou!

ĐẶNG THỊ THÚY

Thì em đang khóc đấy thôi chỉ có điều không ai dỗ em cả. Công việc của em bây giờ bề bộn lắm anh có muốn thăm Đông Bắc thì ra sơm sớm chắc ra giêng em chuyển hẳn về HP sống và làm việc anh ạ anh là người thứ 4 biết chuyện này đấy. Ở ngoài này mãi buồn lắm vừa rồi em ốm một trận tơi bời mới thấy cực thân quá đi. Cho em gửi lời hỏi thăm mọi người anh nhé.

tavansy

Gửi carem

Tết này về alô chú nhé.

tavansy

Gửi Thuý

Sao lại quên nhau cho được Thúy ơi! Anh vẫn viết linh tinh đều đặn đấy mà... toàn viết báo thôi! Thỉnh thoảng vào blogs của em đọc toàn những bài buồn... muốn khóc! Sẽ về Đông Bắc lần nữa!

ĐẶNG THỊ THÚY

Lâu quá rồi không liên lạc mọi người quên em rồi hay sao ấy???? Dạo này anh có khỏe không có gì mới không gửi cho em xem với nhé. Chúc anh tuần mới nhiều niềm vui.

carem127

Số của cháu là 0989.719.419. Từ ngày vào Sài Gòn (cũng hơn 6 năm rồi) cháu chẳng viết được gì ra hồn chú ạ chắc là không hợp phong thủy :)Gần đây chỉ làm được dăm ba bài thơ nhỏ nhỏ để chỉ để giải tỏa cảm xúc (mà thơ thì cũng nhàn nhạt không tới nơi tới chốn nên chỉ để đọc trên mạng cho vui cùng bạn bè :)) Lâu lâu rảnh cháu lên mạng xem tin tức về văn học KT thấy mọi người vẫn say viết thật là vui chú ạ.

tavansy

Gửi Ngã

Hôm nọ TT đến thăm Sỹ nhờ máy Sỹ mở trang blogs của Ngã bèn... đùa một tí để "giao lưu" cho vui thôi mà! Chúc năm mới viết hăng nhé.

tavansy

Gửi Ng. Ngân

Chào Ngọc Ngân nhé! Ngân cho lại số đt vừa rồi bị trộm mất máy nên mất số của Ngân rồi. Tết này có về Kob Tum nhớ alô cho chú nhé. Có viết gì gửi xem với.

Ngọc Ngân

chào chú

Chào chú

Cháu là Ngọc Ngân nè không biết chú có còn nhớ cháu không :). Năm mới chúc chú luôn vui vẻ nha.